EKIN YERLARINING EKOLOGIK HOLATINI BAHOLASH KO'RSATKICHLARI TIZIMI VA UNI YER TUZISH LOYIHALARIDA HISOBGA OLISH (QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA)
| dc.contributor.author | Norqulova Gulshoda Samandar qizi | |
| dc.date.accessioned | 2026-10-12T06:17:39Z | |
| dc.date.available | 2026-10-12T06:17:39Z | |
| dc.date.issued | 2025-04-18 | |
| dc.description | Ekin yerlaridan oqilona foydalanishda yer tuzish loyihalari tuproq unumdorligi bilan bir qatorda yerlarning ekologik holatini ham hisobga olishi kerak. Sho'rlanish ekinlar hosildorligini 8 dan 50 foizgacha kamaytirishi, gipslanish esa suv o'tkazuvchanlikni taxminan ikki barobar pasaytirishi bunga asos bo'ladi. 1. Ekologik holat oltita ko'rsatkich (sho'rlanish, gipslanish, sizot suvlari minerallashuvi, eroziya, bonitet bali, tarmoqlar holati) bo'yicha ballarda baholanadi va integral indeks E_eko orqali ifodalanadi. Indeks qiymatiga ko'ra ekin yerlari to'rtta ekologik guruhga ajratiladi. 2. Har bir ekologik guruh uchun yer tuzish loyihasida ekinlarni joylashtirish, almashlab ekish va meliorativ tadbirlar bo'yicha alohida yechimlar ishlab chiqilgan. Navoiy viloyatida bunday yondashuv (ekinlarni gips qatlamining chuqurligiga ko'ra joylashtirish) tajribada sinab ko'rilgan. 3. Qashqadaryo viloyatida sho'rlangan 232,3 ming gektar va suv ta'minoti past bo'lgan 83,5 ming gektar yer, shuningdek mavjud monitoring tizimlari (kuzatuv quduqlari, nasos stansiyalari) taklif etilgan baholashni joriy etish uchun zarur axborot asosini yaratadi. | |
| dc.description.abstract | Maqolada ekin yerlaridan oqilona foydalanishda yerlarning ekologik holatini hisobga oluvchi yer tuzish yechimlarini takomillashtirishning uslubiy asoslari yoritilgan. Yerlarning ekologik holatini tavsiflovchi oltita ko‘rsatkich (sho‘rlanish, gipslanish, sizot suvlarining minerallashuvi, eroziya, tuproq bonitet bali va irrigatsiya-melioratsiya tarmoqlarining holati) tanlab olinib, ularning asosida ekologik holatning integral indeksini hisoblash tartibi taklif etilgan. | |
| dc.description.sponsorship | Ekin yerlari, ayniqsa sug‘oriladigan yerlar qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishining asosiy omili bo‘lib, mamlakatda yetishtiriladigan dehqonchilik mahsulotlarining deyarli 98 % aynan sug'oriladigan yerlarga to‘g‘ri keladi [4]. Biroq so'nggi o‘ttiz yilda sug‘oriladigan ekin yerlari turli omillar ta’sirida respublika miqyosida 164,7 ming gektarga qisqargan, aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan ekin maydoni 1990-yildagi 0,17 gektardan 2020-yilga kelib 0,11 gektargacha kamaygan [4]. 2019-yilgi yalpi inventarizatsiya natijalariga ko‘ra, qishloq xo‘jaligi aylanmasidan chiqib ketgan ekin yerlari 266 ming gektardan ortiq bo‘lib, ularning bir qismi sho‘rlanish, suv ta’minotining yetishmasligi va yer osti gips qatlamlarining sayozlashuvi tufayli yaroqsiz holga kelgan | |
| dc.identifier.uri | https://dspace.kstu.uz/handle/123456789/4706 | |
| dc.language.iso | other | |
| dc.publisher | RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI MATERIALLARI TO‘PLAMI | |
| dc.subject | ekin yerlari | |
| dc.subject | ekologik holat | |
| dc.subject | yer tuzish loyihasi | |
| dc.subject | sho‘rlanish | |
| dc.subject | gipslanish | |
| dc.subject | bonitet | |
| dc.title | EKIN YERLARINING EKOLOGIK HOLATINI BAHOLASH KO'RSATKICHLARI TIZIMI VA UNI YER TUZISH LOYIHALARIDA HISOBGA OLISH (QASHQADARYO VILOYATI MISOLIDA) |