CHO‘L MINTAQASI HUDUDIDAGI QISHLOQ XO‘JALIGI YERLARINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Loading...
Date
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
XALQARO ILMIY-AMALIY ANJUMANI
Abstract
Ushbu maqolamda kadastr tizimi, uning tashkiliy-huquqiy
va boshqaruv shakllari tegishli malumotlarni, kadastr tizimi, uning tashkiliy huquqiy va boshqaruv shakllari tegishli bõlgan ba’zi malumotlarni olishingiz
mumkin. bu maqolada kadastr tizimi, uning tashkiliy-huquqiy va boshqaruv
shakllari va ular bilan ishlashda qo’llaniladigan ba’zi bir preborlarni
uchratishingiz, ularni kuzatishingiz mumkin. Agarda maqolamda bazi bir
kamchiliklar bo’lsa buning uchun men oldindan sizlardan uzr so’rayman.
Description
Viloyatda quyidagi tuproqlar tarqalgan bo‘lib, ulardan sug‘oriladigan va
lalmikor dehqonchilikda keng foydalanilmoqda. Lalmi jigarrang tuproqlar mexanik
tarkibiga ko‘ra o‘rta va og‘ir qumoqlidir. Eroziyaga uchramagan tuproqlarning ning
haydalma qatlamidagi gumus miqdori 2,2-4,9% ni, kuchli yuvilmagan tuproqlarda
1-2% ni tashkil etadi. Yalpi azot miqdori 0,10-0,2% dan iborat. To‘q tusli bo‘z lalmi
tuproqlar mexanik tarkibiga ko‘ra o‘rta qumloqlidir. Bu tuproqlarning gumus
204
miqdori 0,6-2,6% ni, yalpi azot 0,04-0,18% ni tashkil etadi. Sug‘oriladigan tipik bo‘z
tuproqlar mexanik tarkibiga ko‘ra yengil, o‘rta va og‘ir qumoqlardan iboratdir. Bu
tuproqlarda gumus miqdori ustki qatlamda 0,9-1,6 atrofida tebranib turadi. Ushbu
qatlamda umumiy azot 0,06-0,12%, umumiy fosfor esa 0,16-0,20% ni tashkil etadi.
Lalmi tipik bo‘z tuproqlar mexanik tarkibiga ko‘ra o‘rta, og‘ir va yengil
qumoqlardan iborat. Bu tuproqlarda gumus miqdori 1,2-2,1%, yalpi azot 0,04-0,12%
ni tashkil etadi. Sug‘oriladigan och tusli bo‘z tuproqlar viloyatda keng tarqalgan
bo‘lib, uzoq vaqt sug‘orilishi natijasida ularning katta qismi yarim gidromorf va
gidromorf tuproqlarga aylangan. Gumus haydalma qatlamda 0,8-1,5% oralig‘ida
tebranib tursa, pastki qatlamlarda 0,5-0,7% gacha kamayadi. Umumiy azot miqdori
esa 0,05-0,15 %, umumiy fosfor esa 0,22-0,35% ni tashkil etadi. Och tusli bo‘z
tuproqlar sho‘rlanishga moyil bo‘lganligi sababli, ko‘p hollarda kuchsiz va o‘rtacha
sho‘rlangan bo‘ladi. Sug‘oriladigan bo‘z-o‘tloqi tuproqlar bo‘z va o‘tloqi tuproqlar
oralig‘idagi o‘tuvchi tuproqlar hisoblanadi. Bu tuproqlarning haydalma qatlamida
0,6-1,5%, azot 0,04-0,04% oralig‘ida o‘zgarib turadi. Sug‘oriladigan bo‘z-o‘tloqi
tuproqlarda umumiy fosfor miqdori 10,12-0,21%, umumiy kaliy esa 1,5-1,8% ni
tashkil etadi. Mexanik tarkibiga ko‘ra xilma-xil bo‘lib, qumloqli va yengil qumoqdan
o‘rta va og‘ir qumoqligicha o‘zgarishi mumkin. Ushbu tuproqlar sho‘rlaniga moyil
hisoblanadi. Tarqalish mintaqasiga bog‘liq ravishda sho‘rlanmagan tuproqlardan
tortib, kuchsiz va o‘rtacha sho‘rlangan tuproqlargacha uchrashi mumkin.
Sug‘oriladigan sur qo‘ng‘ir-o‘tloqi tuproqlar mexanik tarkibiga ko‘ra yengil qumoqli
va qumoqlidir. Bu tuproqlarning gumus miqdori 0,4-0,8% ni tashkil etadi.
Sug‘oriladigan o‘tloqi tuproqlar tipik va och tusli bo‘z tuproqlar mintaqasi hamda
cho‘l mintaqasining turli geomorfologik yerlarida sizot suvlari 1-2,5 metr
chuqurlikda joylashgan sharoitlarda shakllanadi. Tuproqlarning haydalma qatlamida
gumus miqdori 0,7-1,6%, umumiy azot 0,03-0,11%, fosfor 0,09-0,23%, kaliy esa
1,4-1,8% gacha oraliqda tebranib turadi. Sug‘oriladigan o‘tloqi allyuvial tuproqlar
viloyatning cho‘l mintaqasida yer osti suvlari 1,5-2,5 metr chuqurlikda joylashgan
daryo yoyilmalari hamda qadimgi allyuvial, prolyuvial-allyuvial yotqiziqlarda
shakllangan. Sug‘oriladigan o‘tloqi tuproqlar mexanik tarkibiga ko‘ra ko‘p hollarda
o‘rta va og‘ir qumoqlardan iborat bo‘lib, turli darajada sho‘rlanishga uchragan.
Sug‘orilish davriga ko‘ra bu tuproqlar qadimdan sug‘oriladigan o‘tloqi allyuvial,
yangidan sug‘oriladigan o‘tloqi allyuvial va yangidan o‘zlashtiriladigan o‘tloqi
allyuvial tuproqlarga ajratiladi. Sug‘oriladigan sur qo‘ng‘ir-o‘tloqi tuproqlar boshqa
o‘tuvchi tuproqlar singari avtomorf aynan sur tusli qo‘ng‘ir tuproqlarni sug‘orish
natijasida paydo bo‘lgan bo‘lib, bu tuproqlar gumusga kambag‘al (0,4-0,8%)
hisoblanadi, sho‘rtoblashgan, baʼzi joylarda kuchsiz darajada sho‘rlanishga
chalingan. Mexanik tarkibi bo‘yicha sug‘oriladigan sur qo‘ng‘ir-o‘tloqi tuproqlar
yengil qumoqli, baʼzan qumloqli turlari uchraydi.
Sug‘oriladigan taqirli-o‘tloqi tuproqlar Qashqadaryo viloyatining qadimgi
allyuvial deltali tekisliklarida taqirli tuproqlarni keng o‘zlashtirish va sug‘orish
taʼsirida hosil bo‘lgan. Bu tuproqlarning haydalma qatlamida gumus 0,5-1,1%,
umumiy azot 0,04-0,10%, umumiy fosfor 0,11-0,14% oraliqda tebranib turadi.
Mexanik tarkibiga ko‘ra tuproqlar yengil va o‘rta qumoqli hisoblanadi. Bu tuproqlar
kam va o‘rtacha darajada sho‘rlangan tuproqlar qatoriga kiradi.